DaziT - Douaneproject in Zwitserland met veel vraagtekens

De goederenafhandeling bij de Zwitserse douane staat op het punt van een ommekeer. De huidige IT-toepassingen stammen nog uit de jaren ’90 en hadden allang vervangen moeten zijn. Nu lijkt er echter een einde in zicht. Van 2023 tot 2025 zal het goederenverkeerssysteem Passar worden geïnstalleerd in het kader van het programma DaziT (modernisering en digitalisering van de Federale Douaneadministratie). Karl Strohhammer van de ZFEB GmbH - Customs & Trade Consultants, geeft een overzicht van de ontwikkeling tot de perspectieven.

Van Karl Strohhammer

Achtergrond

De centrale IKT-toepassingen van de douane stammen uit de jaren ’90 van de vorige eeuw. Dit betreft vooral de elektronische afhandelingssystemen EDEC. Ze bevinden zich daarmee in de laatste fase van hun levenscyclus. Al in de jaren 2010 tot 2015 gaf de administratie verschillende studies in opdracht. Het bleek echter al snel dat interdisciplinaire verbeteringen niet of slechts gedeeltelijk gerealiseerd konden worden. Pas de resultaten van de studie «GAR-EZV – bedrijfsprincipes, IT-architectuur en roadmap» wezen de juiste richting aan. Met hun holistische visie vormde deze studie de basis voor de boodschap van de Bondsraad van 15 februari 2017 over de financiering van de modernisering en digitalisering van de Federale Douaneadministratie (programma DaziT). «DaziT» staat voor «Dazi», het retoromanische woord voor douane, en voor «transformatie». Grote discussies waren er niet. Op 12 september 2017 keurde de Bondsvergadering de aangevraagde totale krediet van 393 miljoen frank goed voor de realisatie van dit project. Het officiële startschot voor de uitvoering viel in januari 2018.

De eerste pijler: vereenvoudiging en digitalisering van de processen

In de eerste vier jaar werden ongeveer 20 apps, toepassingen en IT-basisdiensten in gebruik genomen. Deze betreffen zowel particulieren (bijv. QuickZoll voor de douaneafhandeling in het reisverkeer) als de economie. Zo kunnen begeleidende documenten nu elektronisch worden verzonden. Verder moet worden opgemerkt dat de stamgegevens nu op een centraal platform (SAP MDG) worden beheerd. Karl Strohhammer van het adviesbureau

Goederenverkeerssysteem Passar

Het betreft de hoofdtoepassing en daarmee het hart van DaziT. Op dit moment zijn de ontwikkelingswerkzaamheden in volle gang. Met Passar worden NCTS, e-dec (in- en uitvoer) en e-dec web vervangen. Volgens de huidige stand is de gefaseerde uitvoering als volgt gepland:

• Vanaf augustus 2022 worden de functionaliteiten voor Passar 1.0 (uitvoer, doorvoer) ontwikkeld.
• Op 1 juli 2023 begint de transitieperiode voor Passar 1.0.
• De aanmelding met NCTS is mogelijk tot 30 oktober 2023.
• Op 30 juni 2024 eindigt de transitieperiode voor e-dec-uitvoer.
• Op 1 januari 2025 start de transitieperiode voor Passar 2.0 (invoer; tot 30.6.2025).

Ten laatste vanaf 1 juli 2025 moeten alle eerdere elektronische afhandelingssystemen voor handelsgoederen vernieuwd zijn. Tot de projectafsluiting in 2026 moeten ook alle speciale gevallen worden gedekt (bijv. retourgoederen, vrijstellingen, enz.).

De tweede pijler: Organisatorische verdere ontwikkeling

Het programma DaziT werd oorspronkelijk voornamelijk als IT-project beschouwd. Het bleek echter al snel dat naast de vereenvoudiging en digitalisering een ander element aan betekenis won: de organisatorische verdere ontwikkeling. Volgens een principieel besluit van de Bondsraad van 10 april 2019 behoren daartoe onder andere:

• De zes nieuwe directiegebieden heten Operaties, Risicoanalyse en Analytiek, Grondslagen, Strafvervolging, Ondersteuning, en Planning en Sturing. Het directiegebied Operaties verenigt de eerdere eenheden Douane en Grenswachtkorps en bestaat uit zes regio’s (regionaal niveau) en 23 lokale eenheden (lokaal niveau).
• Het nieuwe beroepsbeeld «Fachspezialist/‑in Zoll und Grenzsicherheit» verenigt de eerdere beroepen «Douane-expert/‑e» en «Grenswachter/‑in». De vakspecialisten/-specialistes krijgen een gezamenlijke basisopleiding voor uitgebreide controles van goederen, personen en vervoermiddelen en specialiseren zich vervolgens in minstens één van deze gebieden. De eerste cursus is in augustus 2021 begonnen. Voor het bestaande personeel worden vanaf 2022 gerichte opleidingsmaatregelen aangeboden, vooral op het gebied van veiligheid. Al het operationele personeel is in uniform (met kogelwerende vesten en militaire graden) en taakgebonden gewapend.

Sinds 1 januari 2022 heet de voormalige Federale Douaneadministratie (EZV) nu het Federaal Bureau voor Douane en Grensveiligheid (BAZG).

Beoordeling en vooruitzicht

De doelen van DaziT, vooral de beoogde vereenvoudigingen en de digitalisering, zijn eigenlijk grotendeels onbetwist. Toch is de EZV respectievelijk het BAZG de afgelopen jaren van verschillende kanten soms fel bekritiseerd (financiële controle, vakbonden, media, bedrijfsverenigingen). Daar komen talrijke parlementaire vragen en initiatieven bij. Het meest gewichtige is zeker het rapport van de Commissie voor de Controle van de Zaken van de Ständerat van 23 mei 2022. Daarin wordt de doelmatigheid van bepaalde aspecten van de reorganisatie als politiek twijfelachtig aangeduid (uniformering, bewapening, naamsverandering).

Tot nu toe is het BAZG en de Bondsraad gelukt om de kritiek te weerleggen of te negeren. Pas in de komende jaren zal blijken of de nieuwe douaneprocessen zoals beloofd eenvoudiger zijn dan voorheen. Ook de organisatorische en personele maatregelen moeten zich nog bewijzen en politiek geaccepteerd worden. De volgende vragen rijzen:

• Kunnen de kosten voor de economie en de administratie door vereenvoudiging en digitalisering daadwerkelijk zoals aangekondigd worden verlaagd?
• De uitvoering van de zogenaamde niet-douanerechtelijke voorschriften (NZE; nu niet-belastingrechtelijke voorschriften NAE) vormt een van de grote uitdagingen in het grensoverschrijdende goederenverkeer. Worden de verbeteringen, zoals de Bondsraad in zijn rapport van 13 september 2019 heeft aangekondigd, gerealiseerd (vervulling van het postulaat 17.3361)?
• Het heeft geen zin als je met een vrachtwagen bij de Zwitserse douane dankzij de digitale afhandeling praktisch door kunt rijden, maar voor formaliteiten bij de buitenlandse douanekantoren toch moet stoppen. Is verzekerd dat ook de procedures aan de buitenlandse grensdouanekantoren tegelijkertijd met Passar gedigitaliseerd zijn? Kan de Europese Commissie om politieke redenen iets verhinderen of vertragen?
• Het BAZG legt zeer sterk de nadruk op veiligheid en repressie. Dit blijkt niet in de laatste plaats uit de prominente positie van het nieuwe directiegebied Strafvervolging, evenals uit de opleiding, uniformering en bewapening van het operationeel personeel. Het is daarom te vrezen dat de voor de economie belangrijke competenties en diensten van de eerdere douane-experts geleidelijk aan betekenis verliezen. Hoe kan deze ontwikkeling worden voorkomen? 

Andere aspecten

Nieuwe douanewetgeving

Volgens het BAZG behoort de totale herziening van de douanewet tot de transformatie. Er is gepland dat de Bondsraad na de zomervakantie de boodschap voor de nieuwe douanewetgeving goedkeurt. Het BAZG heeft aangekondigd dat de ontwerpen enkele van de door de economie in de consultatie ingebrachte verzoeken zullen verwerken:

• De goederenbepalingen zijn weer op wetgevingsniveau gedefinieerd. De gegevensverwerking is ook volledig herzien volgens de nieuwe privacyvoorschriften.
• De termijn voor bezwaren en klachten wordt uniform vastgesteld op één jaar.
• De formele strengheid wordt versoepeld. Voordelen kunnen ook binnen het kader van de navorderingsprocedure worden ingediend.
• Er wordt een adviesorgaan Douane opgericht, analoog aan de btw.

Men mag benieuwd zijn hoe het parlement met de ontwerpen van de Bondsraad omgaat. Er zijn namelijk grote twijfels of voor DaziT werkelijk een totale herziening van de wettelijke basis noodzakelijk is.

Opheffing van de industriële douanerechten

Op 1 oktober 2021 heeft de Bondsvergadering een wijziging van het douanetarief goedgekeurd. Hiermee worden de douanerechten voor de hoofdstukken 25 tot 97 grotendeels opgeheven. Bovendien wordt de structuur vereenvoudigd met het vervallen van ongeveer 1800 tarieflijnen. De wijziging treedt op 1 januari 2024 in werking. Vanwege de ontbrekende coördinatie met de tijdlijn van DaziT (vooral Passar) moeten administratie en economie rekening houden met een hogere inspanning voor de uitvoering.

Karl Strohhammer is douanerechtsexpert en douanadviseur bij ZFEB GmbH - Customs & Trade Consultants. Hij beschikt over unieke, gedegen en brede kennis op het gebied van douanetarief en douanerecht. Karl Strohhammer werkte van 1974 tot 2018 bij de douaneadministratie, waarvan sinds 1983 in Bern als douane-expert en sectiechef van de Oberzolldirektion.

Tot zijn veeleisende taken behoorden onder andere openbare douanetariefbesluiten, niet-douanerechtelijke voorschriften en deelname aan wetgevingsprocedures. Ook zijn opleidingsactiviteiten binnen en buiten de administratie zijn vermeldenswaard.

Vandaag ondersteunt hij als douanadviseur van Zollschule.ch internationaal actieve Zwitserse bedrijven bij douanerechtelijke vragen en douanerechtprocedures, bij de indeling van douanetarieven of bij productafspraken in het buitenland. https://zollschule.ch/