Nationale wegen in 2025 ondanks verbeteringen overbelast

De nationale wegen zijn de ruggengraat van de mobiliteit in Zwitserland. Ze ontlasten dorpen en agglomeraties en ontsluiten de regio’s voor goederen en personen. Hoewel ze slechts ongeveer drie procent van het totale wegennet uitmaken, werden in 2025 bijna 45 procent van alle voertuigkilometers op hen afgelegd – in totaal ongeveer 30 miljard kilometer. Met 68.040 uur file nam de overbelasting in vergelijking met het voorgaande jaar sterk toe. Dit toont aan: ondanks gerichte maatregelen ter verbetering van de verkeersstroom, komt het nationale wegennet steeds meer aan zijn capaciteitsgrenzen.

In 2025 werden ongeveer 30 miljard voertuigkilometers op het nationale wegennet afgelegd (+1,4 procent ten opzichte van 2024). Ongeveer 25 miljard kilometer daarvan is voor personenauto’s (+1,5 procent). Ook het goederenvervoer is sterk afhankelijk van de nationale wegen: meer dan 70 procent van het zware vrachtverkeer op de weg werd via het nationale wegennet afgehandeld. Dit blijkt uit het rapport «Verkeersontwikkeling en beschikbaarheid van de nationale weg 2025».

Netwerk bereikt belastinggrens

In 2025 werden in totaal 68.040 uur file geregistreerd – een stijging van ongeveer 20 procent ten opzichte van het voorgaande jaar. Ongeveer 89 procent van de files is te wijten aan verkeersoverlast, minder dan 4 procent aan bouwplaatsen, wat onder het voorgaande jaar ligt. Vooral routes met veel pendelverkeer waren zwaar getroffen, met name de A1 Genève – St. Gallen, A2 Bazel – Chiasso en A3 Bazel – Sargans. De file-uren bij de Gotthardtunnel lagen ongeveer op het niveau van 2024.

De sterke stijging van de file-uren toont aan dat de overbelasting op het nationale wegennet niet puntueel optreedt. Op belangrijke secties zijn er steeds vaker terugkerende, structurele knelpunten. Tegelijkertijd verspreidt het verkeer, vooral in het midden van het land, zich sterker over de hele dag. Hierdoor is het netwerk niet alleen tijdens de ochtend- en avondspitsen sterk belast, maar op veel plaatsen bijna permanent. Zelfs kleinere gebeurtenissen zoals pech of ongevallen leiden daardoor tot files en langzaam verkeer. Reistijden op de nationale wegen worden steeds onvoorspelbaarder. Dit kan ertoe bijdragen dat verkeersdeelnemers de nationale wegen vermijden en vaker gebruikmaken van kantons- en gemeentewegen.

Dit wordt vooral duidelijk op de hoofdassen A1 en A2. Op veel kantonswegen is de verkeersgroei hoger dan op de parallel lopende autosnelwegen. Dit is een teken dat verkeersdeelnemers hun ritten steeds meer via het achterliggende wegennet en minder via de nationale wegen afhandelen.

Intelligente verkeersmanagementsystemen tonen effectiviteit

Het ASTRA gaat deze ontwikkeling tegen met verschillende maatregelen ter verbetering van de verkeersstroom. Intelligente verkeersmanagementsystemen zoals snelheidsharmonisatie of de tijdelijke vrijgave van de pechstrook helpen om de bestaande infrastructuur efficiënter te benutten. Bijvoorbeeld op de A6 tussen Thun en Bern en op de A1 bij Winterthur konden files door het gebruik van de pechstrook aanzienlijk worden verminderd. Bovendien centraliseert het ASTRA de aansturing van deze systemen landelijk sterker en verbetert het voortdurend de aansturingsalgoritmen. De hiervoor ontwikkelde applicatie «Verkeerslenkung Schweiz» is sinds eind 2025 in gebruik voor de eerste verkeersmanagementinstallaties. Tegelijkertijd onderzoekt het ASTRA samen met de voertuigindustrie de mogelijkheden van hooggeassisteerd en geautomatiseerd rijden. Deze inspanningen zullen op middellange en lange termijn een positieve invloed hebben op de verkeersstroom en de verkeersveiligheid.

Puntuele uitbreidingen zorgen voor langdurige verlichting

Verkeersmanagement en geautomatiseerd rijden alleen zijn niet voldoende om de netwerkfunctie op lange termijn te waarborgen. Systematische knelpunten bedreigen de gehele netwerkfunctie. Om deze uitdaging aan te gaan, zijn puntuele uitbreidingen zinvol. In het kader van het project «Verkeer ’45» heeft het UVEK de geplande uitbreidingsprojecten op weg en spoor geprioriteerd en een voorstel voor de gerichte verdere ontwikkeling van de nationale wegen opgesteld. Het doel blijft om de beschikbaarheid van het netwerk op lange termijn te waarborgen, kantons- en gemeentewegen weer te ontlasten en de nationale wegen ook bij bouwplaatsen of gebeurtenissen operationeel te houden. De federale raad heeft de consultatie over het voorstel op 19 juni 2026 geopend.

Registratie van file-uren

De file-uren zijn gebaseerd op de verkeersmeldingen van Viasuisse. Voor elk file-evenement worden begin en einde geregistreerd en statistisch geanalyseerd. Daarbij wordt ervoor gezorgd dat elke file slechts eenmaal wordt geteld en eenduidig aan een nationale weg wordt toegewezen.

Het ASTRA ontwikkelt de file-detectie voortdurend verder. In de toekomst zouden file-uren steeds vaker automatisch kunnen worden geregistreerd, bijvoorbeeld met behulp van Floating Car Data of verkeersmodelleringen. Belangrijk blijft dat de methodiek en de datagrondslag op lange termijn stabiel en traceerbaar blijven, zodat vergelijkingen over meerdere jaren mogelijk zijn.

Rapport verkeersstroom